Homilie voor de 26e zondag door het jaar A

Op zondag 25 september 2011 hield ik in onze abdijkerk deze homilie

 

lezingen:
Ezechiël 18,25-28
Filippenzen 2,1-11
Matteüs 21,28-32

 

Vorige week al werden we in de evangelielezing geconfronteerd met de – in onze ogen – eigenaardige manier waarop God volgens Jezus naar mensen kijkt. Vandaag breit Matteüs verder op dit thema: niet wie eerst geroepen werd, krijgt het grootste aanzien, maar zij die de wil doen van de Vader.
In joodse oren moet dit verhaal erg striemend geklonken hebben. We vinden deze gelijkenis vlak na de tempelreiniging. Het verhaal van de wijnbouwer en de werkers van het elfde uur komt juist voor de intocht van Jezus in Jeruzalem. De spanningen rond Jezus komen stilaan tot een hoogtepunt. De hogepriesters en oudsten van het volk stellen Jezus’ bevoegdheid openlijk in vraag, maar krijgen geen echt antwoord, omdat ze niet bereid zijn kleur te bekennen.

Dan komt de gelijkenis van de twee zonen. De eerste zoon zegt wel “ja”, maar doet uiteindelijk niet wat er van hem gevraagd is. De tweede zoon zegt “nee”, maar bekeert zich achteraf en gaat toch de opdracht vervullen. Uiteindelijk zal dus achteraf gezien het werk in de wijngaard toch gedaan zijn, maar niet door de eerste zoon. Die eerste zoon is een ondubbelzinnige verwijzing naar het eerste uitverkoren volk van God, het volk Israël. Zij zijn als troetelkind van de Heer uitgekozen. Hij heeft onder hen zijn woonplaats, in de tempel van Jeruzalem. Heel de identiteit van het joodse volk werd en wordt gevormd door de uitverkiezing van dit volk, de nakomelingen van Abraham, Isaak en Jakob, door Mozes uit Egypte naar het Beloofde Land geleid.

Wie het Oude Testament leest, zal merken dat die relatie niet altijd over rozen liep. Mozes was nog niet met de verbondstafelen van de berg afgedaald, of er was al een gouden kalf, een afgodsbeeld. Bladzijde na bladzijde wordt de geschiedenis van God met het volk Israël een knipperlichtrelatie van ontrouw en verzoening.

Toch lieten zowel de volksgenoten van Jezus als de latere jodenchristenen zich er blijkbaar op voorstaan dat zij de eerste zoon, de uitverkorenen waren. En ze keken neer op de heidenen, respectievelijk de heidenchristenen.

Met deze parabel wordt iedereen die zich er op laat voorstaan bij een groep te behoren op zijn nummer gezet. Niet het lidmaatschap van het juiste clubje, maar de concrete beleving van een engagement geeft voor God de doorslag. Hij kijkt niet in de eerste plaats naar onze anciënniteit, maar naar onze bereidheid om zijn wil te volbrengen.

Het is een ondubbelzinnige oproep tot trouw aan onze roeping als gelovige, als kind van God, ongeacht of we nu de eerste of de latere zonen zijn. Elk van ons krijgt de uitnodiging, de vraag van God: kom werken in mijn wijngaard. Elk van ons heeft de vrijheid om daar “ja” of “nee” op te antwoorden. En géén van ons heeft het recht of ook maar de minste goede reden om neer te kijken op de anderen.

Een tweede betekenis van deze parabel komt aan het licht dankzij de eerste lezing: als de boosdoener zich bekeert, zal hij leven. En als de rechtvaardige zich afkeert van het goede zal hij sterven. Wie zich door de zonde laat meesleuren, sterft in geestelijke zin. Hij leeft misschien nog wel in menselijk opzicht, maar de zonde maakt van de mens een slaaf, ontneemt hem de vrijheid om helemaal voor God te kiezen. Wie zich in die afgrond laat meesleuren en zich niet verzet tegen de bekoring van kwaad, zonde en onrecht, wordt er als het ware door bezeten en begint heel zijn leven te organiseren in functie van dat kwade. Wie zich van de zonde afkeert, zich bekeert en oprecht om Gods barmhartigheid bidt, wordt meegenomen in de dynamiek van liefde en leven die in God heerst. Die liefde is sterker dan welke zonde dan ook. Die barmhartigheid is zo grenzeloos dat een toeschouwer er wat ongemakkelijk van wordt; denk maar aan de parabel van vorige week.

De derde oproep die ik in deze gelijkenis hoor, klinkt dankzij de tweede lezing helder door: als we Jezus Christus werkelijk willen navolgen, moeten we ons net zoals Hij nederig worden, tot het uiterste toe. Paulus smeekt de Filippenzen met heel sterke woorden om alles te doen om de gemeenschap op te bouwen in samenhorigheid, eenheid in liefde en eensgezindheid. Voor hem is de gedachte dat de kerkgemeenschap verdeeld wordt door partijzucht en ijdelheid onverdraaglijk. Want als wij als Kerk het lichaam van Christus zijn, dan moeten wij ook vervuld zijn van de gezindheid van Jezus, die, ofschoon Hij Gods Zoon was en daarom alle eer en glorie verdiende, zich tot op het niveau van een mens, een schepsel heeft vernederd. Na 2000 jaar klinkt dat misschien niet meer zo spectaculair. We zijn er aan gewoon geraakt. Maar het is een onvoorstelbaar, bijna absurd idee: Jezus heeft zich er niet op laten voorstaan dat Hij de Zoon van God is. In het licht van de parabel zouden we kunnen zeggen: Hij was de Allereerste Zoon, nog voor er op aarde een eerste zoon zou uitverkoren worden. En uitgerekend die Zoon daalt af, vernedert zich, door de menselijke situatie tot de zijne te maken en ons bestaan te delen. Hij was gehoorzaam aan de Vader tot de dood, zelfs tot de dood aan het kruis. Hij is niet zoals de twee zonen, die geen van beide helemaal de wil doen van de Vader. Hij heeft zichzelf ontledigd, heeft zichzelf helemaal beschikbaar gemaakt om het Rijk Gods ruimte te geven te midden van de mensen. Daarom heeft God Hem hoog verheven en Hem de naam gegeven die boven alle namen is. Laten ook wij belijden, tot eer van God de Vader, dat Jezus Christus de Heer is. En laten wij naar zijn voorbeeld de wil van de Vader volbrengen in liefde, oprechtheid en nederigheid. Amen.